به گزارش شبکه خبری اقتصادوتجارت : فرش دستباف ایران سالها نهتنها یکی از شناختهشدهترین نمادهای فرهنگی کشور، بلکه یکی از مهمترین منابع ارزآوری و اشتغالزایی محسوب میشد. صنعتی که زمانی سهمی قابل توجه در صادرات غیرنفتی ایران داشت، امروز با کاهش چشمگیر صادرات، تغییر الگوهای مصرف، ظهور رقبای منطقهای و چالشهای متعدد داخلی روبهرو است. با این حال، آنچه در آستانه روز ملی فرش از سوی مسئولان وزارت صنعت، معدن و تجارت و مرکز ملی فرش ایران مطرح شد، حکایت از آغاز رویکردی تازه برای احیای این صنعت دارد؛ رویکردی که بر تدوین برنامهای ملی، بازسازی بازار داخلی و بازگشت فرش ایرانی به جایگاه شایسته خود در عرصه جهانی استوار شده است.
سندی برای بازگرداندن فرش به متن اقتصاد ایران
رئیس شورای عالی راهبری فرش دستباف کشور از تدوین «سند راهبردی تحول فرش دستباف» به عنوان مهمترین اقدام جدید در این حوزه یاد کرد و گفت این سند با مشارکت دانشگاهها، تشکلهای تخصصی، فعالان باسابقه، مدیران و کارشناسان حوزه فرش تهیه شده و تمامی حلقههای زنجیره ارزش این صنعت را در بر میگیرد.
دکتر یحیی آل اسحاق با اشاره به ابعاد مختلف این برنامه اظهار کرد: «در این سند تولید، طراحی، بازاریابی، صادرات و مصرف داخلی فرش مورد توجه قرار گرفته است و قرار است برای تصویب به هیأت دولت ارائه شود تا مبنای اجرای برنامههای عملیاتی آینده قرار گیرد.»
وی هدف اصلی این برنامه را احیای بازار داخلی و افزایش صادرات دانست و افزود: «عزم وزارت صمت بر احیای صنعت فرش دستباف است و تلاش میکنیم فرش ایرانی را به جایگاه شایسته خود در بازارهای جهانی بازگردانیم.»
آل اسحاق با تأکید بر اینکه فرش تنها یک کالا نیست، گفت: «فرش مجموعهای از هویت، هنر، دانش و فرهنگ ایرانی است و احیای آن صرفاً یک موضوع اقتصادی محسوب نمیشود.» به گفته وی، فرش دستباف با معیشت میلیونها نفر، بهویژه در مناطق روستایی و کمتر برخوردار کشور، ارتباط مستقیم دارد و رونق دوباره آن میتواند آثار گستردهای بر اشتغال و توسعه منطقهای بر جای بگذارد.
از صادرات میلیارد دلاری تا بازار ۵۰ میلیون دلاری
بخش مهمی از سخنان مسئولان حاضر در نشست خبری به مقایسه جایگاه گذشته و وضعیت امروز صنعت فرش اختصاص داشت؛ مقایسهای که ابعاد افول این صنعت را بهخوبی نشان میدهد.
آل اسحاق با یادآوری دوران رونق فرش ایرانی گفت: «در دهه ۷۰ خورشیدی که کل درآمد ارزی کشور حدود ۱۰ میلیارد دلار بود، صادرات فرش دستباف بین یک تا یک و نیم میلیارد دلار برآورد میشد. این در حالی است که امروز صادرات رسمی فرش ایران به حدود ۵۰ میلیون دلار رسیده و این موضوع جای تأسف دارد.»
وی کاهش صادرات را نتیجه مجموعهای از عوامل دانست و اظهار کرد: «تغییر شرایط بازار جهانی، تغییر سلیقه مصرفکنندگان، ضعف در طراحیهای متناسب با نیاز بازار، تحولات شیوههای بازاریابی و حضور رقبای جدید از جمله عواملی هستند که بر کاهش سهم ایران در بازار جهانی فرش اثر گذاشتهاند.»
رئیس شورای عالی راهبری فرش دستباف در عین حال به نکتهای اشاره کرد که از نگاه او یکی از مهمترین عوامل شکلگیری رقبای امروز ایران بوده است. وی گفت: «در سالهای گذشته کارشناسان و فعالان ایرانی به کشورهایی مانند هند، چین و بنگلادش رفتند و دانش و تجربه خود را در اختیار آنان قرار دادند. به نوعی خودمان برای فرش ایرانی رقیب ساختیم.»
او با این حال معتقد است که مزیت اصلی ایران همچنان پابرجاست و تأکید کرد: «برند، شناسنامه و اصالت فرش ایرانی هنوز جایگاه خود را حفظ کرده و همین ظرفیت میتواند مبنای بازگشت دوباره ایران به بازارهای جهانی باشد.»
صیانت از اصالت، توسعه بازار و حمایت از بافندگان
در کنار مباحث مربوط به صادرات، مسئولان مرکز ملی فرش ایران نیز از مجموعهای از برنامههای جدید برای حفاظت از هویت فرش ایرانی و حمایت از فعالان این صنعت خبر دادند.
سید محمد ویسیان، معاون مرکز ملی فرش ایران، با اشاره به افزایش موارد کپیبرداری از طرحها و نقوش ایرانی در بازارهای بینالمللی گفت: «فرش دستباف ایران در سطح جهانی از نظر کیفیت جایگاه ممتازی دارد و به همین دلیل موضوع حفاظت از مالکیت معنوی طرحهای ایرانی به یکی از دغدغههای اصلی ما تبدیل شده است.»
وی افزود: «تعاملات سازندهای با سازمان مالکیت معنوی انجام شده و کارگاههای تخصصی آموزشی برای آشنایی
تولیدکنندگان و صادرکنندگان با روشهای حقوقی دفاع از طرحهای اصیل ایرانی برگزار شده است.»
رئیس مرکز ملی فرش ایران همچنین بازار را مهمترین حلقه زنجیره این صنعت دانست و اظهار کرد: «در حال حاضر فرش ایران به ۶۱ کشور جهان صادر میشود. هرچند حجم صادرات پایین است، اما تنوع بازارهای هدف نشان میدهد که فرش ایرانی همچنان در سطح بینالمللی شناخته شده و دارای اعتبار است.»
وی درباره وضعیت بیمه قالیبافان نیز گفت: «اکنون ۱۵۲ هزار نفر از قالیبافان تحت پوشش بیمه قرار دارند و برنامهریزی شده است در صورت تأمین اعتبارات لازم، این تعداد به بیش از ۲۰۰ هزار نفر افزایش یابد.»
ویسیان از تشکیل کمیته ویژه رصد بازار فرش خبر داد و افزود: «این کمیته با همکاری کارشناسان، اتحادیهها و تشکلهای تخصصی، وضعیت بازار را بهصورت مستمر بررسی میکند تا مشکلات، تخلفات و چالشهای موجود سریعتر شناسایی و پیگیری شوند.»
بر این اساس، وی بر ممنوعیت عرضه فرشهای غیرایرانی با عنوان فرش ایرانی تأکید کرد و گفت: «به فعالان بازار اعلام شده که هیچ فرد یا مجموعهای حق ندارد محصولات تولیدشده در سایر کشورها را با عنوان فرش ایرانی عرضه کند. همچنین در نمایشگاههای تخصصی فرش، عرضه فرش غیرایرانی تحت نام فرش ایرانی ممنوع خواهد بود.»
در کنار این اقدامات، احیای بازار داخلی نیز به عنوان یکی از محورهای اصلی برنامههای جدید مطرح شده است. رئیس مرکز ملی فرش ایران با اشاره به کاهش قدرت خرید خانوارها گفت: «یکی از برنامههای در دست پیگیری، طراحی سازوکارهای فروش اقساطی فرش دستباف است تا خانوادهها بتوانند دوباره این کالای اصیل ایرانی را وارد سبد خرید خود کنند.»
گفتنی است؛ مجموعه این برنامهها نشان میدهد که سیاستگذاران حوزه فرش، پس از سالها افت تولید و صادرات، اکنون به دنبال ترسیم مسیری تازه برای صنعتی هستند که همزمان میراث فرهنگی، ظرفیت اشتغالزایی و یکی از معتبرترین برندهای جهانی ایران به شمار میرود. مسیری که موفقیت آن، بیش از هر چیز به هماهنگی میان دولت، بخش خصوصی، بافندگان، طراحان و فعالان بازار وابسته خواهد بود.
